Hasan Mushrif News | जिल्हा परिषद, महानगरपालिका, नगरपालिका आणि नगरपंचायत निवडणुकांनंतर आता कोल्हापूरच्या राजकारणाचे लक्ष सहकार क्षेत्रातील दोन मोठ्या सत्ताकेंद्रांकडे लागले आहे – Kolhapur District Co‑operative Bank (केडीसीसी बँक) आणि गोकुळ दूध संघ या पार्श्वभूमीवर राज्याचे वैद्यकीय शिक्षण मंत्री हसन मुश्रीफ यांनी केडीसीसी बँकेच्या निवडणुकीतून माघार घेण्याचे संकेत देत राजकीय वर्तुळात मोठी खळबळ उडवली आहे. मात्र, बँकेपासून काही पावले मागे घेत असताना मुश्रीफ यांनी ‘गोकुळ’ दूध संघाच्या निवडणुकीसाठी कार्यकर्त्यांना सज्ज राहण्याचा स्पष्ट संदेश दिला आहे.
केंद्र सरकारच्या सहकार खात्याने बँकिंग कायद्यात केलेल्या दुरुस्तीमुळे सहकारी बँकांच्या संचालकपदाबाबत महत्त्वाचा बदल झाला आहे. नव्या नियमानुसार एखाद्या व्यक्तीला सहकारी बँकेवर सलग दहा वर्षांपेक्षा अधिक काळ संचालक म्हणून राहता येणार नाही. त्यामुळे गेल्या अनेक वर्षांपासून केडीसीसी बँकेवर प्रभावी भूमिका बजावणारे अध्यक्ष हसन मुश्रीफ, उपाध्यक्ष राजू आवळे आणि सुमारे डझनभर संचालक आगामी निवडणुकीसाठी अपात्र ठरण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. नोव्हेंबरमध्ये होऊ घातलेल्या केडीसीसी बँकेच्या निवडणुकीपूर्वीच या नियमामुळे सत्ताधाऱ्यांसमोर मोठे आव्हान उभे राहिले आहे. काही संचालकांनी या निर्णयाविरोधात न्यायालयात धाव घेतली असून अंतिम निकालावरच अनेक दिग्गजांचे राजकीय भवितव्य अवलंबून राहणार आहे.
राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या नव्याने निवडून आलेल्या जिल्हा परिषद सदस्यांच्या सत्कार समारंभात बोलताना मंत्री मुश्रीफ यांनी प्रथमच आपली भूमिका स्पष्ट केली. “केंद्र सरकारच्या नव्या नियमानुसार सहकारी बँकेत प्रत्येकाला सलग दहा वर्षेच संचालक राहता येणार आहे. न्यायालयाचा निर्णय देशभर लागू होईल. त्यामुळे परिस्थिती लक्षात घेऊन आपल्याला जिल्हा बँकेच्या निवडणुकीत थांबावं लागू शकतं,” असे ते म्हणाले. मुश्रीफ यांच्या या विधानामुळे केडीसीसी बँकेतील सत्तासमीकरणांवर मोठा परिणाम होणार असल्याचे स्पष्ट झाले आहे. कारण गेल्या अनेक वर्षांपासून बँकेतील धोरणात्मक निर्णयांमध्ये त्यांची भूमिका महत्त्वाची राहिली आहे. सहकार क्षेत्रातील त्यांच्या नेतृत्वाखाली अनेक प्रकल्प राबविण्यात आले, तसेच बँकेची आर्थिक घडी मजबूत करण्यासाठी विविध उपक्रम हाती घेण्यात आले.
जिल्हा बँकेबाबत ( Hasan Mushrif News ) संयमाची भूमिका घेत असतानाच मुश्रीफ यांनी गोकुळ दूध संघाच्या निवडणुकीचे रणशिंग फुंकले. “गोकुळ ही शेतकऱ्यांची जीवनरेखा आहे. या निवडणुकीकडे गांभीर्याने पाहा. संघावर पुन्हा आपला झेंडा फडकवायचा आहे,” असा संदेश त्यांनी कार्यकर्त्यांना दिला. कोल्हापूर जिल्ह्यातील दूध उत्पादक शेतकऱ्यांसाठी गोकुळ दूध संघ ही केवळ सहकारी संस्था नसून आर्थिक बळकटी देणारे महत्त्वाचे व्यासपीठ आहे. दररोज लाखो लिटर दूध संकलन, प्रक्रिया आणि विक्री करणाऱ्या या संस्थेच्या सत्तेवर कोणाचा प्रभाव राहतो, यावर जिल्ह्यातील ग्रामीण राजकारणाची दिशा ठरते. त्यामुळेच गोकुळची निवडणूक ही केवळ सहकारी क्षेत्रातील स्पर्धा नसून व्यापक राजकीय शक्तिपरीक्षा मानली जाते.
कोल्हापूरमध्ये सहकार चळवळीचा दीर्घ इतिहास आहे. जिल्हा बँक आणि गोकुळ या दोन्ही संस्था राजकीय नेत्यांसाठी प्रतिष्ठेच्या मानल्या जातात. जिल्हा बँकेवर नियंत्रण म्हणजे स्थानिक विकासकामांसाठी आर्थिक पाठबळ, तर गोकुळवर नियंत्रण म्हणजे शेतकरी मतदारसंघातील प्रभाव. मुश्रीफ यांच्या माघारीमुळे केडीसीसी बँकेत नवीन नेतृत्वाला संधी मिळू शकते. मात्र, न्यायालयाचा निर्णय त्यांच्या बाजूने आला, तर चित्र बदलू शकते. त्यामुळे सध्या सर्वांचे लक्ष न्यायालयीन प्रक्रियेवर आहे.
मुश्रीफ यांनी कार्यकर्त्यांना स्पष्ट सांगितले की, “बँकेबाबत आपण कायदेशीर निर्णयाची वाट पाहू. पण गोकुळच्या निवडणुकीत कोणतीही ढिलाई चालणार नाही. प्रत्येक गावात, प्रत्येक दूध संघात संपर्क वाढवा. शेतकऱ्यांचा विश्वास मिळवा.” या संदेशातून राष्ट्रवादी काँग्रेस गट गोकुळच्या निवडणुकीला अत्यंत गांभीर्याने घेत असल्याचे स्पष्ट होते. विशेषतः जिल्हा परिषद आणि इतर स्थानिक स्वराज्य संस्थांतील अलीकडील निकालानंतर सहकार क्षेत्रात आपले वर्चस्व टिकवण्यासाठी ही निवडणूक निर्णायक ठरणार आहे.
मुश्रीफांच्या भूमिकेनंतर विरोधी गटही सक्रिय झाले आहेत. जिल्हा बँकेत नेतृत्वबदल झाल्यास नवीन समीकरणे तयार होऊ शकतात, असा अंदाज व्यक्त केला जात आहे. तर गोकुळमध्ये सत्तांतर घडवण्यासाठी विविध गटांतर्गत चर्चा सुरू असल्याची माहिती आहे. काही राजकीय विश्लेषकांच्या मते, मुश्रीफ यांनी बँकेच्या निवडणुकीतून माघार घेण्याचे संकेत देऊन संभाव्य वाद टाळण्याचा प्रयत्न केला आहे. तसेच आपले सर्व लक्ष गोकुळवर केंद्रित करून एकाच लढाईत पूर्ण ताकद लावण्याची ही रणनीती असू शकते.
सध्या कोल्हापूरच्या राजकारणात दोन प्रश्न चर्चेत आहेत –
- न्यायालयाचा निर्णय काय येणार?
- गोकुळच्या निवडणुकीत कोण बाजी मारणार?
जिल्हा बँकेच्या रिंगणातून काहीसे बाजूला होत असले तरी मुश्रीफ यांनी सहकार क्षेत्रातून माघार घेतलेली नाही. उलट गोकुळच्या माध्यमातून ग्रामीण भागातील आपली पकड अधिक मजबूत करण्याचा त्यांचा प्रयत्न दिसत आहे.